ศัพท์น่ารู้

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]ปลัก - ปรัก

ปลัก หมายถึง แอ่งในท้องนาที่เป็นโคลนเลน มีน้ำขังอยู่เล็กน้อย เป็นแอ่งที่ควายชอบไปนอนเกลือกเพื่อคลายร้อน เรียกว่า ควายนอนปลัก หรือ ควายนอนจมปลัก เวลาอากาศร้อน ๆ ควายจะนอนอยู่นาน ๆ จึงนำคำว่า จมปลัก มาใช้เป็นสำนวน มีความหมายว่า ติดอยู่กับที่, ไม่ก้าวหน้า เช่น เธอก็มีความรู้ดี จะมาจมปลักอยู่ที่นี่ทำไม ไปหางานที่ดีกว่าที่นี่ดีกว่า

คำว่า ปลัก ถ้าออกเสียงไม่ชัดเป็น ปัก ความหมายจะเปลี่ยนไปเป็นคนละคำ

คำว่าปรัก ออกเสียงได้ ๒ แบบ คือ ออกเสียงพยัญชนะต้นควบเป็น ปร (อ่านว่า ปอ-รอ) เป็น [ปฺรัก] แปลว่า เงิน, แร่เงิน เช่น ถมปรัก หมายถึง เครื่องถมที่ทำด้วยเงิน คู่กับ ถมมาส หมายถึง เครื่องถมที่ทำด้วยทอง ปรักมาส แปลว่า เงินทอง

ถ้าออกเสียงเป็นคำ ๒ พยางค์ ว่า [ปะ-หฺรัก] แปลว่า หัก, พัง. มักใช้ซ้อนกัน เป็น ปรักหักพัง เช่น ที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยามีซากโบราณสถานปรักหักพังรอการบูรณะอยู่หลายแห่ง. คำว่า ปรัก (อ่านว่า ปะ-หฺรัก) และ ปรักหักพัง มักมีคนพูดเพี้ยนเป็น *สลักหักพัง ซึ่งไม่ถูกต้อง เพราะคำว่า สลัก มีความหมายว่าทำให้เป็นลวดลายหรือรูปภาพด้วยวิธีใช้สิ่วสกัด ไม่ได้มีความหมายว่า หักพัง ดังนั้นคำที่ถูกคือ ปรักหักพัง[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]ตกขอบ

คำว่า ตกขอบ หมายความว่า เลย หรือหลุดพ้นจากขอบที่กำหนดไว้ ใช้เป็นสำนวน หมายความว่า ที่สุด เช่นใช้ว่า ซ้ายตกขอบ ขวาตกขอบ หมายถึง ผู้ที่มีความคิดอย่างสุดขั้วทางการเมืองทางใดทางหนึ่ง ในสมัยหนึ่งคำว่า ซ้าย ใช้หมายถึง ผู้ที่นิยมหรือฝักใฝ่แนวคิดของลัทธิสังคมนิยม ถ้ามีความนิยมอย่างจริงจัง ก็เรียกว่า ซ้ายจัด หรือเปรียบว่า ซ้ายตกขอบ แปลว่า ซ้ายที่สุด ซ้ายสุด ๆ เมื่อมีคำว่า ซ้าย และ พวกซ้าย หมายถึง ผู้ที่นิยมลัทธิสังคมนิยม ผู้ที่ยึดถือลัทธิหรือความคิดดั้งเดิมเป็นพวกอนุรักษ์นิยม จึงได้ชื่อว่า ขวา หรือ พวกขวา ถ้ายึดมั่นมากก็ได้ชื่อว่า ขวาตกขอบ

นอกจากใช้ในเรื่องความคิดทางการเมืองแล้ว คำว่า ตกขอบ อาจใช้ขยายคำอื่นได้อีก หมายความว่า มาก, มากที่สุด เช่น หนังเรื่องนี้คนดูฮากันตกขอบเลย



ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]สัมฤทธิศก

สัมฤทธิศก (อ่านว่า สัม-ริด-ทิ-สก) เป็นคำเรียกปีจุลศักราชที่ลงท้ายด้วยเลข ๐

คำว่า สัมฤทธิ (อ่านว่า สัม-ริด) หมายถึง ความสำเร็จ เช่น ความปรารถนาของคุณจะสัมฤทธิ์ผลในไม่ช้า ส่วนคำว่า ศก หมายถึง ปี สัมฤทธิศก จึงหมายถึง ปีสำเร็จ นั่นคือเป็นปีที่ ๑๐ ของรอบ ๑๐ ปี นับว่าเป็นปีที่ครบรอบ

การนับรอบจุลศักราชนั้นจะตั้งต้นด้วย เอกศก โทศก ตรีศก จัตวาศก เบญจศก ฉศก (อ่านว่า ฉอ-สก) สัปตศก (อ่านว่า สับ-ตะ-สก) อัฐศก (อ่านว่า อัด-ถะ-สก) นพศก (อ่านว่า นบ-พะ-สก) และ สัมฤทธิศก เป็นครบรอบแล้วตั้งต้นใหม่

ตัวอย่างการใช้คำ สัมฤทธิศก เช่น ปีนี้เป็นปีชวด สัมฤทธิศก จุลศักราช ๑๓๗๐


ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]กำราบ

กำราบ (อ่านว่า กำ-หฺราบ) ออกเสียงว่า [กำ-หฺราบ] ไม่ใช่ [กำ-ราบ] เพราะตัว ก ซึ่งเป็นอักษรกลางนำเสียงวรรณยุกต์ของตัว ร ซึ่งเป็นอักษรต่ำเดี่ยวให้ผันตาม เมื่อแผลง กราบ เป็น กำราบ อำนาจการนำของตัว ก ยังมีอยู่ จึงทำให้พยางค์หลังมีเสียงวรรณยุกต์เอกตามตัว ก ไปด้วย กำราบ จึงอ่านว่า [กำ-หฺราบ]

กำราบ แปลว่า ทำให้เข็ดหลาบ, ทำให้กลัว, ทำให้ยอม, เช่น ผู้อำนวยการโรงเรียนคนนี้เข้มงวดมาก สามารถกำราบนักเรียนให้อยู่ในระเบียบ

กำราบ เป็นคำที่แผลงมาจากคำว่า กราบ ซึ่งหมายถึงอาการแสดงความเคารพด้วยการประนมมือเสมอหน้าผาก แล้วน้อมศีรษะลงจนมือที่ประนมนั้นจดลงที่พื้น ถ้ากราบพระจะแบมือที่ประนมนั้นออกด้วย การก้มลงจนถึงพื้นหรือการแบมือราบลง เป็นเครื่องหมายแสดงอาการว่าเคารพอย่างสูงสุด คือทำตัวให้ราบต่ำลงที่สุดเท่าที่จะทำได้ คำว่า กราบ ตามรูปศัพท์ก็แปลว่า ทำให้ราบ หรือ การทำให้ราบลง


ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]บิดเบือน

บิดเบือน ประกอบด้วยคำว่า บิด กับ เบือน บิด หมายความว่า เคลื่อนไปหรือหมุนให้ผิดไปจากตำแหน่งเดิม เช่น เขาบิดตัวแก้เมื่อย แขนตุ๊กตาบิดไปข้างหนึ่ง เราต้องบิดผ้าให้แห้งก่อนตาก

ส่วน เบือน หมายความว่า หันหน้าไปอีกทางหนึ่ง การเบือนหน้าอาจเป็นเพราะไม่อยากดูภาพที่สลดใจ น่ากลัว น่าขยะแขยง หรือไม่ต้องการดูภาพที่บาดตาบาดใจ เช่น เขาเบือนหน้าหนีเมื่อเห็นภาพสุนัขถูกรถชน

เมื่อนำคำว่า บิด กับคำว่า เบือน มารวมกันกลายเป็น บิดเบือน ในสมัยก่อนหมายถึง ทำให้ร่างเปลี่ยนสภาพไปหรือแปลงกาย เช่นในบทพากย์เอราวัณมีว่า "อินทรชิตบิดเบือนกายิน เหมือนองค์อมรินทร์ ทรงคชเอราวัณ" (อ่านว่า อิน-ทอ-ระ-ชิด-บิด-เบือน-กา-ยิน เหมือน-อง-อัม-มะ-ริน ซง-คด-ชะ-เอ-รา-วัน) ปัจจุบัน บิดเบือน หมายถึง ทำให้ผิดจากความจริง เช่น สื่อมวลชนถูกกล่าวหาว่าบิดเบือนข่าว ทำให้ประชาชนเข้าใจผิด


ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]ก่อหวอด

หวอด คือ ฟองน้ำที่ปลาบางชนิด เช่น ปลากระดี่ ปลากัด ใช้เป็นที่เก็บไข่ เมื่อถึงเวลาจะวางไข่ ปลาตัวผู้ตัวเมียที่เป็นคู่กันจะช่วยกันพ่นน้ำให้เกิดฟองน้ำเป็นแพติดอยู่ ตามกอหญ้าในน้ำ แล้วจึงวางไข่ที่แพฟองน้ำนั้น ไข่ปลาจะอาศัยหวอดนี้อยู่จนเจริญเติบโตเป็นลูกปลา

คำว่า ก่อ หมายถึง ทำให้เกิดขึ้น, ทำให้มีขึ้น สำนวน ก่อหวอด ใช้เปรียบกับการทำหวอดของปลา หมายถึงเริ่มรวมตัวเพื่อก่อการอย่างใดอย่างหนึ่ง มักเป็นสิ่งที่ไม่ดีและไม่สงบ เช่น พนักงานบริษัทนี้กำลังก่อหวอดเรียกร้องให้เพิ่มค่าแรงขั้นต่ำ สหภาพแรงงานก็สนับสนุนให้พนักงานบริษัทอื่นเข้าร่วมชุมนุมด้วย



ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]ต้มยํากุ้ง

อยากกินต้มยํากุ้ง เลยนึกได้ว่านอกจากจะหมายถึงอาหารที่มีชื่อเสียงโด่งดังของไทยแล้วยังหมายถึงอย่างอื่นได้อีก

เคยอ่านในหนังสือคู่สร้างคู่สมเมื่อหลายปีก่อน จะหมายถึง ร้านอาหารของคนไทยที่ไปเปิดในมาเลเซีย(ไม่แน่ใจ) คล้ายร้านข้าวต้มบ้านเรา ซึ่งไม่ใช่แต่จะมีเฉพาะต้มยํากุ้ง อาจจะมีรายการอาหารอย่างอื่นด้วย

อีกความหมายหนึ่งก็คือ หมายถึงปัญหาภาวะเศรษฐกิจของไทยเมื่อปี 2540 ที่ใคร ๆ เขาเรียกว่าวิกฤติต้มยํากุ้ง ตอนนี้สหรัฐอเมริกาก็กําลังประสบปัญหาทางเศรษฐกิจอย่างหนัก จนเรียกกันว่าวิกฤติแฮมเบอเกอร์ นี่ถ้าเยอรมนีประสบปัญหาเศรษฐกิจบ้าง จะเรียกว่าวิกฤติเบียร์หรือว่าวิกฤติไส้กรอกดีนะ[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]กบฏ

(กะบด) ก.ประทุษร้ายต่อทางอาณาจักร, ทรยศ

น. การประทุษร้าย ต่อทางอาณาจักร, ความทรยศ; ผู้ประทุษร้ายต่อทางอาณาจักร, ผู้ทรยศ, ขบถ ก็ว่า; (กฎ) ชื่อความผิดอาญาฐานกระทําความผิดต่อความมั่นคงของรัฐภายในราชอาณาจักร โดยใช้กําลังประทุษร้าย หรือขู่เข็ญว่าจะใช้กําลังประทุษร้ายเพื่อล้มล้าง หรือเปลี่ยนแปลงรัฐธรรมนูญ หรือล้มล้างอํานาจนิติบัญญัติ อํานาจบริหารหรืออํานาจ ตุลาการ หรือแบ่งแยกราชอาณาจักร หรือยึดอํานาจปกครองในส่วน ใดส่วนหนึ่งแห่งราชอาณาจักร เรียกว่า ความผิดฐานเป็นกบฏ

(ส. กปฏ ว่า ความคด, ความโกง)[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]ที่ชุมนุม

ที่ชุมนุม ประกอบด้วยคำว่า ที่ และ ชุมนุม
ชุมนุม เป็นคำที่มาจากภาษาเขมร ชุนุ (อ่านว่า จุม-นุม) แปลว่า ประชุมกัน, ที่ที่มีคนมาก, ที่ประชุม
ในภาษาไทย ใช้คำว่า ชุมนุม ในความหมายว่า รวมกัน การรวมกันนั้นมีลักษณะแตกต่างกันได้ เช่น คนงานมาชุมนุมกันเตรียมการประท้วงนายจ้าง, งานชุมนุมลูกเสือแห่งชาติ, ห้องกาแฟนี้กลายเป็นที่ชุมนุมของผู้สนใจการเมืองไปเสียแล้ว
คำว่า ที่ชุมนุม มีความหมายเหมือนกับ ที่ประชุม คือหมายถึง สถานที่ที่คนจำนวนมากมารวมกัน และเน้นที่ผู้ที่มารวมกันนั้น แต่ไม่กำหนดสถานที่ชัดเจน ผู้ที่มาชุมนุมไม่ได้มีตำแหน่งหรือหน้าที่ชัดเจนเหมือนผู้ที่มาประชุม เช่น ตกเย็นลานวัดก็เป็นที่ชุมนุมของชาวบ้าน


ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]สืบสวน และ สอบสวน

คำว่า สืบสวน ประกอบด้วยคำว่า สืบ กับคำว่า สวน คำว่า สืบ หมายถึง เสาะหา, แสวงหา คำว่า สวน สันนิษฐานว่ามาจากคำภาษาเขมรว่า สวร (อ่านว่า ซัว) แปลว่า ถาม. สืบสวน หมายถึง แสวงหาข้อเท็จจริงและหลักฐาน เพื่อพิสูจน์อะไรบางอย่าง เช่น เจ้าหน้าที่ต้องสืบสวนให้รู้ว่าใครเป็นมือวางระเบิด สถานีตำรวจต่าง ๆ พยายามเร่งรัดการสืบสวน และจับกุมคนร้ายมาดำเนินคดี

คำว่า สอบสวน ประกอบด้วยคำว่า สอบ กับคำว่า สวน คำว่า สอบ หมายถึง ตรวจ ทดลอง เปรียบเทียบ หรือไล่เลียงเพื่อหาข้อเท็จจริง สอบสวน หมายถึง ซักถามเพื่อรวบรวมหลักฐานหรือข้อเท็จจริงเพื่อพิสูจน์ความผิด เช่น เจ้าหน้าที่ตำรวจกำลังสอบสวนผู้ต้องหาอย่างเคร่งเครียด, ในการสอบสวนครั้งสุดท้าย จำเลยยังให้การปฏิเสธทุกข้อหา

สืบสวน หมายถึง แสวงหาข้อเท็จจริงด้วยวิธีการต่าง ๆ ส่วน สอบสวน หมายถึง หาข้อเท็จจริงด้วยการซักถาม



ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]เจ็ดชั่วโคตร

เจ็ดชั่วโคตร หมายถึง วงศ์สกุลที่สืบสายโลหิตซึ่งนับตั้งแต่ตัวเองขึ้นไป ๓ ชั้น คือ ชั้นพ่อ ชั้นปู่และชั้นทวด กับนับจากตัวเองลงมาอีก ๓ ชั้น คือ ชั้นลูก ชั้นหลาน และชั้นเหลน รวมเป็นเจ็ดชั่วโคตร ไม่นับผู้หญิงรวมด้วย

ในสมัยก่อนถ้าทำความผิดร้ายแรง เช่น เป็นกบฏต่อแผ่นดิน จะต้องถูกประหารเจ็ดชั่วโคตร

คำว่า โคตร หมายความว่า วงศ์สกุล, เผ่าพันธุ์, ต้นสกุล, มาจากคำสันสกฤต โคตฺร (อ่านว่า โคระ) คำนี้มักใช้เป็นคำไม่สุภาพหรือเป็นคำด่า เช่น พวกนี้มันโกงทั้งโคตร, ยายนี่ปากจัด ถ้าโกรธใครก็ขุดโคตรด่าเลยทีเดียว, ถ้าเป็นความหมายกลาง ๆ มักใช้คำว่า สกุล หรือ ตระกูล ไม่ใช้คำ โคตร เช่นเราพูดว่า เด็ก ๆ เหล่านี้มาจากสกุลเดียวกัน ไม่พูดว่า เด็ก ๆ เหล่านี้มาจากโคตรเดียวกัน



ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"[/FONT] [FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]
[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]ชาติ

ชาติ ความหมายแรก หมายถึง การเกิด เช่น ชาตินี้ ชาติหน้า; กําเนิด เช่น มีชาติมีสกุล; เหล่ากอ, เทือกเถา, เผ่าพันธุ์ เช่น ชาติเสือ ชาติขี้ข้า; ชนิด, จําพวก, ชั้น, หมู่; คำเพิ่มข้างหลังของคำเดิม เมื่อเพิ่มแล้วความหมายคงเดิมหรือหมายถึงพวกหรือหมู่ เช่น คชาชาติ มนุษยชาติ

ชาติ ความหมายที่ ๒ หมายถึง ประเทศ; ประชาชนที่เป็นพลเมืองของประเทศ, กลุ่มชนที่มีความรู้สึกในเรื่องเชื้อชาติ ศาสนา ภาษา ประวัติศาสตร์ ความเป็นมา ขนบธรรมเนียมประเพณี และวัฒนธรรมอย่างเดียวกัน หรืออยู่ในปกครองรัฐบาลเดียวกัน

ชาติ ความหมายที่ ๓ หมายถึง รส เช่น ไม่เป็นรสไม่เป็นชาติ

คำที่มี ชาติ ประกอบหน้าคำ เช่น ชาตินิยม ชาติพันธุ์ ชาติพันธุ์วิทยา ชาติภูมิ ชาติมาลา ชาติรส ส่วนคำที่มี ชาติ ประกอบท้ายคำ เช่น ตฤณชาติ ติณชาติ ธรรมชาติ พฤกษชาติ รสชาติ


ที่มา: คลังความรู้ ราชบัณฑิตสถาน[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]ถอยกันคนละก้าว

ถอยกันคนละก้าว เป็นสำนวน หมายความถึง อาการที่คู่กรณีซึ่งพิพาทกันต่างฝ่ายต่างยอมผ่อนกันคนละนิดเพื่อความสงบสุข, ประนีประนอม เช่น เขาว่าเธอเอาเปรียบ เธอก็ว่าเขาโกง ถ้าต่างฝ่ายต่างไม่ยอมกันเรื่องก็คงไม่จบ ถอยกันคนละก้าวดีไหม, ถ้าต่างฝ่ายต่างคิดจะเอาชนะกันฝ่ายเดียว ไม่ยอมถอยกันคนละก้าว ก็คงไม่สามารถจะเจรจากันได้

คนที่ไม่ถูกกัน ถ้ามาเผชิญหน้ากันก็อาจจะด่าว่า หรือทำร้ายกันได้ เมื่อต่างฝ่ายต่างถอยแม้เพียงคนละก้าวเดียว ก็จะทำให้ไม่ถึงเนื้อถึงตัวกัน ไม่ทำร้ายกัน ทำให้เรื่องสงบได้

ถอยกันคนละก้าว จึงเป็นสำนวน หมายความว่า ยอมให้กันคนละนิด หรือลดความโกรธแค้นอาฆาตลงคนละนิดเพื่อความสงบสุข



ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]เหยี่ยว

เหยี่ยว เป็นนกชนิดหนึ่ง มีปากงุ้มและคม ปีกแข็งแรง บินร่อนได้นาน ๆ เล็บยาวแหลม เหยี่ยวส่วนใหญ่ล่าสัตว์กินเป็นอาหาร

ลักษณะและคุณสมบัติต่าง ๆ ของเหยี่ยว ทำให้มีการนำคำว่า เหยี่ยว มาใช้ร่วมกับคำอื่น มีความหมายเปรียบ แสดงลักษณะและรูปร่างที่สำคัญของเหยี่ยว เช่น

เล็บเหยี่ยว เป็นชื่อไม้เถาเนื้อแข็ง ต้นมีหนามโค้ง ผลเล็กกินได้ ทั้งนี้เพราะเหยี่ยวมีเล็บยาวแหลม

เหยี่ยวข่าว หมายถึง นักข่าวหรือคนที่หาข่าวได้รวดเร็วเป็นพิเศษ ทั้งนี้เพราะเหยี่ยวตาดี มองหาเหยื่อได้รวดเร็ว

ปากเหยี่ยวปากกา หมายถึงภัยอันตราย ทั้งนี้เพราะเหยี่ยวชนิดต่าง ๆ ส่วนใหญ่ล่าสัตว์กินเป็นอาหาร



ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]พระเมรุ

คำราชาศัพท์เรียก เมรุ (อ่านว่า เมน) คือ พระเมรุมาศ (อ่านว่า พฺระ -เม-รุ -มาด) และ พระเมรุ (อ่านว่า พฺระ -เมน)

พระเมรุมาศ เป็นคำเรียกเมรุของพระมหากษัตริย์ และพระราชวงศ์ซึ่งทรงดำรงตำแหน่งพระอิสริยยศฐานันดรศักดิ์ชั้นสูง
ส่วนคำว่า พระเมรุ (อ่านว่า พฺระ-เมน) เป็นคำเรียกที่เผาพระศพของเจ้านายชั้นเจ้าฟ้า เช่น พระเมรุที่สร้างขึ้นสำหรับพระราชทานเพลิงพระศพสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์

พระเมรุ เป็นภาพจำลองของเขาพระสุเมรุ ซึ่งเป็นศูนย์กลางของจักรวาล บนยอดพระเมรุเป็นสวรรค์และพรหมโลกชั้นต่าง ๆ เริ่มแต่ชั้นจาตุมหาราชิก ชั้นดาวดึงส์ ขึ้นไปถึงชั้นดุสิต ชั้นรูปพรหม และอรูปพรหม รอบพระเมรุมีเทวดาประจำอยู่ทั่วไป ส่วนภูมิทัศน์ชั้นต่ำลงมาเป็นแดนหิมพานต์ มีภูเขาและนทีสีทันดร มีสัตว์หิมพานต์ เช่น กินรี อัปสรสีห์ นกทัณฑิมา เป็นต้น คำลักษณนามที่ใช้กับพระเมรุ คือคำว่า องค์


ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"[/FONT] [FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]
[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]พระโกศ

พระโกศ มีอยู่ ๒ ชั้น คือ พระโกศชั้นนอก กับพระโกศชั้นใน

พระโกศชั้นในที่ทำด้วยเงินลงรักปิดทองเป็นรูปกลมทรงกระบอก ปากผาย ฝาครอบมีลักษณะเป็นชั้นซ้อนลดหลั่นขึ้นไป ๕ ชั้น เรียกว่า ฝาครอบลูกแก้ว ๕ ชั้น และมียอดแหลม พระโกศลักษณะนี้สร้างขึ้นสำหรับทรงพระบรมศพพระมหากษัตริย์โดยเฉพาะ

ส่วนพระโกศนอกจากนี้ทำด้วยเหล็กหรือทองแดงลงรักปิดทอง ฝาครอบเป็นชั้นลดหลั่นลงมา ๕ ชั้น มียอด สำหรับทรงพระศพพระราชวงศ์ชั้นเจ้าฟ้า ส่วนโกศสำหรับพระราชวงศ์ตั้งแต่ชั้นพระองค์เจ้าลงไปจนถึงข้าราชการที่ได้รับ เครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสายสะพาย มีฝาครอบเป็นชั้นลดหลั่นลงมา ๓ ชั้น มียอด



ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]หมาจนตรอก หมายถึง จำต่อสู้เมื่อจวนตัวไม่มีทางหลีกเลี่ยง สำนวนนี้เอาหมาเปรียบ คือหมาเมื่อถูกไล่ไปจนอยู่ในตรอก จวนตัวไม่มีทางไปต่อไป ก็จะหันมาสู้ อะไรที่สู้ด้วยฤทธิ์จวนตัวไม่มีทางจะหลีกเลี่ยงเบี่ยงบ่ายได้ จึงพูดกันเป็นสำนวนว่า “หมาจนตรอก”

หมาเป็นอุปลักษณ์ของ คนไม่มีทางสู้[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]หมาถูกน้ำร้อน หมายถึง เที่ยวได้พล่านไป ดิ้นรนไป

สมัยโบราณเรือนไทยปลูกสูงมีใต้ถุน ครัวก็มีใต้ถุน หมามักจะมาหาอะไรกินที่ใต้ถุนครัว เมื่อมาทำความรำคาญจะไล่ ก็มักเอาน้ำร้อนราดลงไป หมาถูกน้ำร้อนก็วิ่งพล่าน เลยกลายมาเป็นสำนวนใช้กับคนที่มีธุระร้อน ต้องเที่ยวพล่านไปทำธุระนั้น ๆ

หมาเป็นอุปลักษณ์ของคนมีธุระร้อน[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]หมากัดอย่ากัดตอบ หมายถึง คนต่ำ คนเลว คนพาล ฯลฯ ประทุษร้ายอย่าทำตอบ ประทุษร้าย หมายถึง ทางวาจาก็ได้

หมาเป็นอุปลักษณ์ของ คนพาล คนต่ำ คนเลว


หมาขี้ไม่มีใครยกหาง หมายถึง คนยกตัวเอง เปรียบกับลักษณะหมาขี้ต้องยกหาง เพื่อให้พ้นรูทวารหนัก

หมาเป็นอุปลักษณ์ของ คนยกตัวเอง[/FONT] [FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]
[/FONT]

 

[Jiap]

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]หมาสองราง หมายถึง เข้าด้วยทั้งสองฝ่าย

“ราง” คือภาชนะทำด้วยไม้สำหรับใส่อาหารให้สัตว์กิน
“หมาสองราง” คือกินอาหารทั้งสองบ้าน เปรียบกับคนที่โลเลกลับกลอกเข้าทั้งสองฝ่าย

หมาเป็นอุปลักษณ์ของคนโลเล

หมาหมู่ หมายถึง กลุ้มรุมกันเป็นพวก สำนวนนี้มาจากหมาตัวใดที่เข้าต่อสู้มักจะมีพวกกรูเข้าช่วย เลยเกิดคำว่า “หมาหมู่” ใช้เป็นสำนวนหมายถึงคนที่เข้าต่อสู้แล้วมีพวกเข้าช่วย

หมาเป็นอุปลักษณ์ของคนขี้ขลาด

หมาหยอกไก่ หมายถึง หยอกล้อเป็นเชิง เป็นนัย เป็นทีเล่นทีจริง สำนวนนี้ใช้กับชายผู้ใหญ่หยอกล้อหญิงรุ่นสาว เช่นใช้มือ จับต้อง เป็นทีว่าทำอย่างผู้ใหญ่เอ็นดูเด็ก

หมาเป็นอุปลักษณ์ของผู้ชายอายุมากที่ชอบหยอกเด็กเป็นทีเล่นทีจริง[/FONT] [FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]
[/FONT]